Әр жетінші жасөспірім психикалық қиындықпен өмір сүреді

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) 2025 жылғы мәліметіне сәйкес, әлемде 10–19 жас аралығындағы әр жетінші жасөспірім (14,3%) психикалық денсаулық мәселесіне тап болады. Ең жиі кездесетін сырқаттардың қатарында мазасыздық, депрессия және мінез-құлық бұзылыстары бар. Сонымен қатар, 15–29 жас аралығындағы жастар арасында суицид өлімнің үшінші негізгі себебі болып отыр.

UNICEF пен Gallup жүргізген халықаралық сауалнамада 15–24 жас аралығындағы жастардың 36%-ы өзін жиі мазасыз, уайымшыл немесе күйзелісті сезінетінін айтқан. Ал 19%-ы өзін жиі жабырқаңқы сезінетінін немесе өмірге қызығушылығы төмендегенін жеткізген. Бұл көрсеткіштер ересек буынмен салыстырғанда жоғары.

Экран алдында ұзақ отыру ғана мәселе емес

Балалардың психологиясы туралы сөз болғанда экран уақыты жиі сыналады. Алайда UNICEF-тің 2025 жылғы «Childhood in a Digital World» баяндамасы баланың психикалық денсаулығына экран алдында өткізген уақыттан гөрі интернеттегі зиянды контент, кибербуллинг және онлайн зорлық-зомбылықтың әлдеқайда күшті әсер ететінін көрсетті. Сондықтан мамандар құрылғыны толық шектеуден бұрын қауіпсіз цифрлық ортаны қалыптастыру маңызды екенін айтады.

Ғалымдар қандай байланысты анықтады?

2026 жылы жарияланған халықаралық мета-талдау 23 зерттеуді қамтып, шамамен 29,5 мыңнан астам бала мен жасөспірімнің дерегін саралаған. Нәтижесінде экранды шамадан тыс пайдалану мен депрессия және мазасыздық белгілері арасында тұрақты байланыс бары анықталған. Әсіресе әлеуметтік желілер мен гаджеттерге тәуелділік психологиялық жағдайдың нашарлауымен жиі қатар кездеседі.

Қазақстан үшін де маңызды мәселе

Психологтардың пікірінше, балалардың көңіл күйіндегі өзгерістерді ерте байқап, дер кезінде көмек көрсету – ата-ана, мектеп және қоғамның ортақ міндеті. Мамандар баламен күн сайын ашық әңгімелесу, гаджетті бірге пайдалану мәдениетін қалыптастыру, жеткілікті ұйқы, дене белсенділігі және буллингтің алдын алу психологиялық саулықты сақтаудың ең тиімді жолдарының бірі екенін айтады.

Баланың психологиялық денсаулығы – тек жеке отбасының мәселесі емес. Бұл – болашақ ұрпақтың сапасына, қоғамның тұрақтылығы мен елдің адами капиталына тікелей әсер ететін стратегиялық мәселе. Сондықтан балалардың жан дүниесін қорғау бүгінгі күннің ең маңызды міндеттерінің біріне айналып отыр.