«Кітап — білім бұлағы, білім — өмір шырағы» деген даналық сөз текке айтылмаған. Ғасырлар бойы адамдар білімді, тәжірибені және өмірлік сабақтарды ұрпақтан-ұрпаққа тек кітап парақтары арқылы жеткізіп отырды.

Алайда, біз өмір сүріп жатқан XXI ғасыр — ақпараттық технологиялар мен цифрландырудың шарықтау шегіне жеткен кезеңі. Бүгінгі таңда кез келген мәліметті, кітапты немесе ғылыми еңбекті бір-ақ секундта қалтамыздағы ұялы телефон арқылы тауып алу мүмкіндігі бар. Әлеуметтік желілер, қысқа әрі жылдам алмасатын видеолар (TikTok, Reels, Shorts), цифрлық ойындар мен шексіз интернет кеңістігі заманауи адамның, әсіресе жастардың бос уақытын толығымен жаулап алды.

Осы орайда қоғамда өзекті бір сұрақ туындайды: «Осындай цифрлық дәуірде дәстүрлі қағаз кітаптардың маңызы қалды ма? Жастарға кітап оқу мен кітапханаға барудың қаншалықты қажеті бар?». Технология алғаш дами бастағанда, көптеген сарапшылар «жақын арада кітап оқу мәдениеті мүлдем жойылады, ал кітапханалар шаң басқан мұражайға айналады» деген болжамдар жасаған еді. Бірақ уақыт көрсеткендей, бұл болжамдар орындалмады. Заман қанша өзгерсе де, адамды тұлға ретінде қалыптастыратын, оның ішкі дүниесін байытатын негізгі күш — кітап болып қала бермек. Бүгінде кітап оқу үрдісі жоғалып кеткен жоқ, керісінше, ол жаңа заманның талаптарына сай бейімделіп, жастар арасында жаңаша сипаттағы үлкен трендке, заманауи сәнге айналып келеді. Білімнің алтын діңгегі саналатын кітапханалар да ескі қалыптан шығып, жаңаша кейіпте оқырмандарды өзіне баурап жатыр.

Бүгінгі таңда интернет пен гаджеттер кітапты өмірімізден ысырып тастаған жоқ, керісінше, оны оқудың жаңа, ыңғайлы жолдарын ұсынды. Ендігі кезекте оқырман тек қағаз кітаппен шектелмейді. Қазіргі таңда мыңдаған беттен тұратын үлкен энциклопедияларды немесе көркем әдебиеттерді бір ғана шағын құрылғыға (Kindle, планшет, телефон) жүктеп алып жүруге болады. Бұл әсіресе мобильді өмір салтын ұстанатын жастар мен студенттер үшін өте тиімді. Оқу орнына бара жатқанда, автобуста немесе саяхат кезінде ауыр кітаптарды сөмкеге салып тасымай-ақ, кез келген уақытта телефонды ашып оқи беруге мүмкіндік туды. Аудиокітаптардың танымалдылығы: Заманауи өмір ағымы өте жылдам, сондықтан көп адамның кітап алдында сағаттап отыруға уақыты жетпей жатады. Осы мәселені аудиокітаптар тамаша шешті. Құлаққапты киіп алып, көшеде серуендеп жүріп, спортпен айналысқанда немесе үй шаруасымен айналысып жатып әлемдік классиканы немесе мотивациялық кітаптарды тыңдау үлкен трендке айналды. Бұл ақпаратты қабылдаудың жаңа және өте тиімді форматы болып табылады. Кітап оқу трендінің қайта жандануымен бірге кітапханалардың да рөлі түбегейлі өзгерді. Бұрын кітапхана десе көз алдымызға тек шаң басқан сөрелер, ескі кітаптар және «тыныш отырыңдар» деп ескерту жасайтын қатал кітапханашылар келетін. Бүгінде бұл түсінік ескірді. Қазіргі заманғы кітапханалар — бұл заманауи коворкинг орталықтары. Олар жарық, кең, заманауи жиһаздармен жабдықталған және жоғары жылдамдықты тегін интернетпен (Wi-Fi) қамтамасыз етілген. Жастар бұл жерге тек кітап алу үшін ғана келмейді. Олар мұнда жиналып, топтық жобалар жасайды, емтихандарға дайындалады, пікірсайыстар өткізеді. Сонымен қатар, интернетте ақпарат көп болғанымен, оның ішінде жалған мәліметтер (fake news) мен пайдасыз дүниелер өте көп. Ал кітапхана — ғасырлар бойы сұрыпталған, ғалымдар мен мамандар тексерген ең нақты, сапалы және дұрыс білімнің мекені. Сондықтан кітапхана қоғамның, білімнің алтын діңгегі ретіндегі мәртебесін ешқашан жоғалтпайды. Қарапайым тілмен айтқанда, әлеуметтік желідегі қысқа видеоларды көру адамның зейінін шашыратады, миды тез шаршатады және терең ойлау қабілетін төмендетеді.

Қорыта айтқанда, біз қандай жоғары технологиялар заманында өмір сүрсек те, телефондар мен компьютерлер қанша жерден қызықты әрі ыңғайлы болса да, шынайы кітаптың орнын ештеңе баса алмайды. Цифрлық заман кітапты біздің өмірімізден шеттеткен жоқ, керісінше, оны қолжетімді, заманауи, әртүрлі форматты әрі қызықты ете түсті. Қағаз кітап болсын, электронды немесе аудиокітап болсын — ең бастысы оның ішіндегі құнды білімді сіңіре білу. Өзін дамытқысы келетін, заман көшінен қалмай, ақылды әрі табысты тұлға болғысы келетін әрбір адам үшін кітап оқу — қай ғасырда да ең үздік, ең пайдалы және ең сауатты тренд болып қала бермек. Кітап оқуды сәнге айналдырған қоғамның болашағы әрқашан жарқын болады.

Абдуашім Айгерім