Qazaq Expert Club сарапшысы, қаржыгер Венера Жаналина байлық салығын талқылағанда осы сұрақты ескеру керек дейді.

Кәсіпкер салықты қандай ақшамен төлейді?

Президент Қазақстан халқына Жолдауында аса ауқатты азаматтарға жоғары мөлшерлемемен салық салу мәселесін талқылауды ұсынды. Үкіметке басқа елдердің тәжірибесін қарап, ұсыныс әзірлеу тапсырылды.

Жаналинаның айтуынша, компания тапқан пайдасын иелеріне бөліп берудің орнына жаңа жабдық алуға, өндірісті кеңейтуге немесе қарызын өтеуге жұмсауы мүмкін. Сонда кәсіпкердің компаниядағы үлесі қымбат болғанымен, қолына түсетін ақша аз болады. Егер оның салық төлейтін басқа қаражаты болмаса, компания пайдасының көбірек бөлігін иелеріне таратуға тура келуі мүмкін. Бұл жағдайда өндірісті дамытуға жұмсалатын ақша азаяды.

Компаниядағы үлес қанша тұрады?

Биржада сатылатын акцияның бағасын көруге болады. Ал биржада сатылмайтын компаниядағы үлестің құнын есептеу қиынырақ. Бір маман компанияның мүлкіне қарап баға берсе, екіншісі оның алдағы жылдары қанша табыс табатынын есепке алады. Осылайша бір үлестің бағасы әртүрлі шығуы мүмкін. Салықтың мөлшері де сол бағаға байланысты болады.

Сондықтан қаржыгер үлесті бағалаудың түсінікті тәртібі керек дейді. Есепке компанияның қарызы мен кәсіпкердің өз үлесін қаншалықты оңай сата алатыны да алынуы қажет.

Басқа елдер байлыққа қалай салық салады?

Жаналина Норвегия мен Францияны мысалға келтірді. Норвегияда адамның жылжымайтын мүлкі, қаржылық активтері және компаниялардағы үлестері есепке алынады. Салықты есептегенде оның қарызы да ескеріледі. Франция 2018 жылдан бері байлық салығын жылжымайтын мүлікке ғана салады.

Сарапшы келтірген дерек бойынша, 2016 жылы таза байлық салығынан түскен кіріс Испанияның жалпы ішкі өнімінің 0,18 пайызын, Норвегияның 0,43 пайызын, ал Швейцарияның 1,03 пайызын құраған.

Қазақстанға қандай тәсіл ұсынылып отыр?

Жаналина Халықаралық валюта қорының зерттеуіне сүйеніп, активтің құнына жыл сайын салық салудан бұрын одан нақты түскен табысқа салық салу тәртібін жетілдіруді қарастыруға болатынын айтады. Мысалы, кәсіпкер компаниядағы үлесін сатып, одан пайда тапса, салық сол пайдаға есептеледі.

Қаржыгердің пікірінше, Қазақстан алдымен жоғары табыс пен қымбат мүлікке қазір салынып жүрген салықтардан бюджетке қанша ақша түсетінін анықтауы керек. Содан кейін жаңа салықтың қанша қосымша кіріс әкелетінін және бизнестің дамуына қалай әсер ететінін бағалауға болады.