Жиында баяндама жасаған Мәжіліс депутаты Айна Мысырәлімова 2026 жылдың басындағы есеп бойынша психобелсенді заттарды қолдануға байланысты психикалық және мінез-құлық ауытқулары бар 108 мыңнан астам адам динамикалық тіркеуде тұрғанын хабарлады. Оның 18 мыңға жуығы – нашақорлар, 90 мыңнан астамы – алкоголизммен ауыратындар. Ал ойынқұмарлық  белгілері бар азаматтардың саны болжам бойынша 450 мың адамға дейін жетуі мүмкін. Сарапшылардың пікірінше, проблема шын мәнінде әлдеқайда ауқымды.

– Алайда, бүгінгі таңда басты нәрсе проблеманың ауқымына ғана емес, емдеудің қаншалықты тиімді екеніне байланысты болып отыр. Нашақорлыққа шалдыққан науқастардың 70-80%-ы алғашқы жылы қайтадан есірткі тұтына бастайды. Қазақстанда олармен жұмыс істеу жүйесі кешігіп әрекет етеді. Іс жүзінде адам стационардан шығып, кейін жұмыстың және қолдаудың жоқтығынан бұрынғы ортасына қайтып барады, – деді депутат.

Бұл ретте Айна Мысырәлімова алдын алу, ерте анықтау, емдеу, оңалтуды және қайта әлеуметтендіруді біріктіретін біртұтас «көмек континуумы» моделіне көшуді ұсынды. Оның айтуынша, жазалау-есепке тәсілінен гөрі оңалтуға баса назар аудару қажет. Ол үшін орталықтарды міндетті лицензиялау және бақылау арқылы инфрақұрылымды дамыту, емделуден кейін пациенттерді ұзақ мерзімді қолдау жүйесін енгізу керек.

Ұсыныстардың жеке блогы, депутаттың пікірінше,  басым әлеуметтік қауіп деп танылуға тиіс лудоманияға қатысты болды. Сонымен қатар, реттеуді қатаңдату және мамандандырылған көмекке қолжетімділікті кеңейту жолдары да айтылды.

ІІМ Әкімшілік полиция комитеті төрағасының орынбасары Әлібек Кеңіспаев атап өткендей, заңсыз ойын бизнесімен күресу үшін жедел жұмыстар қолға алынып, онлайн кеңістікте мониторинг жүргізілуде. Адамдар рұқсат етілмеген жерлерде құмар ойындарға қатысқаны үшін, сондай-ақ тиісті рұқсатсыз ставкаларды қабылдағаны үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылады. Бүгінгі таңда 2,4 мыңнан астам интернет-казино бұғатталған.

Бұдан бөлек, ішкі істер органдары алкоголизм мен нашақорлыққа байланысты құқық бұзушылықтардың алдын алу бойынша жүйелі профилактикалық жұмыс жүргізеді. Мәселен, Әлібек Кеңіспаевтың айтуынша, қоғамдық орындарда алкогольді ішімдік ішуге қатысты 33 мың фактінің жолы кесілген, ал 11 мың адамға қатысты оны қолдануға тыйым салынған.

Бұл ретте, мәселені шешу кешенді тәсілді қажет етеді. Алкоголь мен есірткіге тәуелді адамдарды тиісті емдеу мекемелеріне уақтылы орналастыру мәселесі әлі де шешімін таппай отыр. Денсаулық сақтау вице-министрі Әлия Рүстемованың мәліметінше, еліміз бойынша барлығы 47 уақытша бейімдеу және детоксикация орталығы бар, бұл жеткіліксіз екені анық. Полиция қызметкерлері де, медицина қызметкерлері де әр қалада, әр ауданда осындай орталықтар ашу қажет екенін атап өтті.

Сонымен қатар, созылмалы нашақорлар мен маскүнемдерді мәжбүрлеп емдеу мәселесі әлі де бар. Вице-министрдің айтуынша, бір пациентті емдеуге арналған қолданыстағы тариф нақты шығындарды өтемейді. Өңірлерде әртүрлі кешенді тарифтер белгіленгені де жағдайды қиындатып отыр. 

Өз кезегінде, бұл жұмысты ұйымдастыру үшін Ішкі істер министрлігі «бір терезе» қағидатын енгізуді орынды деп санайды. Атап айтқанда, емдеу-профилактикалық мекемелердің жанынан нақты бір күндері айына 2-4 рет отырыс өткізе отырып, арнайы медициналық комиссиялар құру қажет. Бұл ретте ішкі істер органдары маскүнемдіктен зардап шегетін адамдарды емдеу-профилактикалық мекемелерге жеткізуге, медицина қызметкерлерінің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге дайын.

Отырыс барысында депутаттар нашақорларға арналған балалар бөлімшелерінің саны мен жай-күйі, нашақорлықты қоса алғанда, тәуелділіктің басқа түрлеріне шалдыққан кәмелетке толмағандардың статистикасы, олармен жүргізілетін жұмыстың тиімділігі, аддиктолог-мамандар даярлау туралы мәселе көтерді. Сондай-ақ, мүдделі мемлекеттік органдардың өкілдерімен және сарапшылармен есірткіге және алкогольге тәуелділігі бар азаматтарды есепке қою мәселелері, олар үшін міндетті медициналық тексеру, бақылау тетіктері мен құқық қолдану практикасын енгізудің жай-күйі талқыланды.

Отырыс соңында Асхат Аймағамбетов Қазақстанда наркологиялық қызметтің заманауи моделін қалыптастыру қажеттігін атап өтті. Комитет төрағасы басты шаралардың қатарында емдеу хаттамаларын ДАЖ-11 жіктемесіне және халықаралық стандарттарға сай жаңартуды, сондай-ақ ел аумағында тәуелді азаматтарды емдеуге бірыңғай тарифті енгізуді тілге тиек етті.

Комитет төрағасының айтуынша, лудоманияға ерекше назар аударып, оны дербес бағыт ретінде алып, жедел желілерді құрып,  клиникалық хаттамаларды қайта қарау қажет. Өйткені бұл саладағы қазіргі қолданылып жүрген тәсіл тиімсіз.

Сонымен қатар Асхат Аймағамбетов тіркеуде тұрғандардың санына байланысты қазіргі қаржыландыру жүйесі тиісті нәтиже бермейтінін, сол үшін тиімділікке бағдарланған модельге көшуді ұсынды. Жеке оңалту орталықтарының қызметін реттеу және олардың жұмысының бірыңғай стандарттарын әзірлеу қажеттілігін атап өтті.

Көшпелі отырыс аясында Мәжіліс депутаттары Астана қаласының Қалалық психикалық денсаулық орталығының қызметімен танысты. Оларға химия-токсикология зертханасының, сондай-ақ психосоматика, физиотерапия бөлімшелерінің және басқа бөлімшелердің жұмыстары көрсетілді.