Бұл туралы құрылыс саласының сарапшысы әрі девелопер Диляра Сейтнурова айтып өтті. Оның сөзінше, кей жағдайда пәтер бағасындағы айырма 1–3 млн теңгеге дейін жетеді, ал артық шығыннан құтылуға бір ғана нақты сұрақ көмектеседі, деп хабарлайды Oimaqnews.kz порталы Arasha.kz сайтына сілтеме жасап.

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап елде жаңа Салық кодексі күшіне еніп, бастапқы тұрғын үйге 16% мөлшерінде қосылған құн салығы (ҚҚС) енгізілді. Бұған дейін мұндай нысандар іс жүзінде салықтан босатылған болатын – мөлшерлеме нөлге тең еді.

Алайда маңызды бір ерекшелік бар: егер тұрғын үй кешенінің құрылысы 2026 жылдың 1 қаңтарына дейін басталса, құрылыс компаниясы ҚҚС-тың нөлдік мөлшерлемесін қолдана алады.

Іс жүзінде бұл салық пәтер бағасына айтарлықтай әсер етеді. Сарапшының айтуынша, Алматыда ауданы 50 шаршы метр болатын пәтердің базалық бағасы 32,5 млн теңге болса, ҚҚС есебінен ол 37,7 млн теңгеге дейін қымбаттауы мүмкін. Яғни салықтың өзі 5,2 млн теңгеден асады.

Сейтнурованың айтуынша, құрылыс компаниялары көбіне ҚҚС-ты шаршы метр бағасына алдын ала қосып қояды, сондықтан жарнамада ол бөлек көрсетілмейді. Бірақ кей жағдайларда салық үстінен қосылып есептеледі — мұндайда сатып алушы үшін соңғы баға күрт өседі.

«Құрылыс компаниялары бұл соманы баяғыдан бері бағаға енгізіп қойған. Жарнамалық прайста “ҚҚС” деген жол жоқ. Бірақ сіз оны бәрібір төлейсіз, тек байқамайсыз», – дейді сарапшы.

Оның айтуынша, көптеген сатып алушы қосымша төлемдер туралы келісімшартқа қол қойғаннан кейін ғана біледі.

«Жақында бірнеше нысанды тексердім. Бір прайста “баға барлық салықтарды қамтиды” деп нақты жазылған. Ал үлестік қатысу туралы шартты ашсам, ҚҚС келісім сомасының үстінен бөлек көрсетілген. Нәтижесінде 55 шаршы метрлік пәтер бойынша айырма 5 млн теңгеден асып кеткен. Сатып алушы мұны келісімшартқа қол қойғаннан кейін бір-ақ білген», – дейді ол.

Сарапшы пәтер алар алдында бірнеше маңызды жайтты нақтылап алуға кеңес береді. Біріншіден, құрылыс басталған күн көрсетілген құжаттарды сұрату қажет. Бұл ҚҚС қолданылатынын немесе қолданылмайтынын анықтайды.

Екіншіден, нысанның салықтық мәртебесін және тіркелуін тексерген жөн. Сондай-ақ ҚҚС бағаға кіре ме, әлде бөлек қосыла ма — соны нақтылап алу маңызды.

«Екі нұсқа да заңды. Бірақ бюджет үшін айырмашылығы өте үлкен. “Баға 18 млн теңге, ҚҚС-ты қоса есептегенде” және “Баға 18 млн теңге + 16% ҚҚС” деген тіркестердің түпкі сомасы мүлде бөлек. Бірінші жағдайда салық бағаның ішінде. Ал екіншісінде үстінен тағы 2 400 000 теңге қосылады. Бұл – ұсақ ақша емес, ипотеканың бастапқы жарнасы», – дейді сарапшы.

Сонымен қатар, Сейтнурова үлестік қатысу шарты мен шот-фактурадағы сомаларды салыстырып тексеруді ұсынады: мәміленің жалпы құны мен ҚҚС-ты қоса есептегендегі сома сәйкес келуі тиіс.

Оның бағалауынша, 2026 жылға дейін басталған жобалар жаңа салық режиміне ілікпеген соңғы тұрғын үй нысандары болып отыр.

«Құрылыс компаниялары мұны сатуда белсенді аргумент ретінде қолдануда. Бұл – шынайы дәлел, бірақ мұндай мүмкіндік біртіндеп жабылып келеді», – деп түйіндеді сарапшы.